Από τα τέλη Οκτωβρίου αρχίζει σε πολλές περιοχές της χώρας η συγκομιδή της νέας σοδειάς. Οι πρώτες εκτιμήσεις της αγοράς, που μεταφέρει το Mercacei, μιλούν για παραγωγή περίπου 280.000–300.000 τόνων το 2026/27, αρκεί ο καιρός να είναι ευνοϊκός. Δεν υπάρχει ακόμη επίσημη πρόβλεψη, οπότε τα νούμερα είναι ενδεικτικά. Ανεξάρτητα από την ποσότητα, αξίζει να ξέρουμε τι αγοράζουμε.
Τι σημαίνει «εξαιρετικό παρθένο»
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το ελαιόλαδο διακρίνεται σε κατηγορίες με βάση χημικά και οργανοληπτικά κριτήρια (κανονισμός 2022/2104). Για το εξαιρετικό παρθένο, η ελεύθερη οξύτητα δεν πρέπει να ξεπερνά το 0,8%, ενώ το λάδι πρέπει να είναι χωρίς ελαττώματα στη γεύση και το άρωμα και να έχει φρουτώδη χαρακτήρα. Η οξύτητα μόνη της δεν δείχνει ποιότητα: ένα λάδι μπορεί να έχει χαμηλή οξύτητα και ελαττώματα, γι' αυτό χρειάζεται και οργανοληπτική αξιολόγηση από πάνελ δοκιμαστών.
Φρουτώδες, πικρό, πικάντικο
Όταν δοκιμάζετε φρέσκο λάδι, ένα ελαφρύ τσούξιμο στον λαιμό και μια πικράδα δεν είναι ελάττωμα. Συνήθως παραπέμπουν σε φρέσκο λάδι με πολυφαινόλες. Ελάττωμα είναι η μυρωδιά μούχλας, ταγκιάς, ξυδιού ή «βαρελιού».
Τι αποδεικνύεται για την υγεία
Ένας από τους ισχυρισμούς υγείας που έχει εγκρίνει η ΕΕ για το ελαιόλαδο αφορά τις πολυφαινόλες του: προστατεύουν τα λιπίδια του αίματος από την οξειδωτική καταπόνηση, αλλά μόνο αν το λάδι περιέχει τουλάχιστον 5 mg υδροξυτυροσόλης και παραγώγων της ανά 20 g και καταναλώνονται καθημερινά 20 g (περίπου μιάμιση κουταλιά της σούπας). Αυτό προβλέπει ο κανονισμός 432/2012. Τέτοιο λάδι δεν το διακρίνει κανείς με το μάτι· ψάξτε την ένδειξη στην ετικέτα.
Η πιο γνωστή κλινική μελέτη είναι η PREDIMED: οι ομάδες που ακολούθησαν μεσογειακή διατροφή με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο ή ξηρούς καρπούς είχαν περίπου 30% λιγότερα μείζονα καρδιαγγειακά επεισόδια από την ομάδα ελέγχου. Το 2018 η αρχική δημοσίευση αποσύρθηκε από το New England Journal of Medicine λόγω παρατυπιών στην τυχαιοποίηση ορισμένων συμμετεχόντων και ξαναδημοσιεύτηκε με επανανάλυση, με αποτελέσματα που δεν άλλαξαν ουσιαστικά. Δείχνει συσχέτιση μιας συνολικής διατροφής, όχι ότι το λάδι από μόνο του «προστατεύει την καρδιά».
Πρακτικές συμβουλές για αγορά και αποθήκευση
- Ψάξτε την ημερομηνία συγκομιδής, όχι μόνο την ημερομηνία λήξης. Το φρέσκο λάδι έχει πιο έντονο άρωμα και περισσότερες πολυφαινόλες.
- Προτιμήστε σκούρο γυαλί ή μεταλλικό δοχείο, και φυλάξτε το μακριά από φως και θερμότητα, όχι δίπλα στην εστία.
- Αγοράστε ποσότητα που θα καταναλώσετε μέσα σε λίγους μήνες και κρατήστε τη συσκευασία κλειστή.
- Αν αγοράζετε από παραγωγό, ρωτήστε για τη χρονιά, την ποικιλία και αν υπάρχει ανάλυση.
Το ελαιόλαδο στην κουζίνα μας
Το ελαιόλαδο είναι η βάση των ελληνικών λαδερών, όπως τα φασολάκια λαδερά, αλλά και της χωριάτικης σαλάτας, της σκορδαλιάς και του ελιόψωμου. Για τη σχέση του με την υγεία, διαβάστε επίσης τα άρθρα Το ελαιόλαδο προστατεύει από το εγκεφαλικό, Μεσογειακή διατροφή και Η αξία της κρητικής διατροφής.
Πόση ποσότητα και πώς δοκιμάζουμε στο σπίτι
Το ελαιόλαδο είναι θερμιδογόνο: μια κουταλιά της σούπας δίνει περίπου 120 θερμίδες, και τα 20 g που αναφέρει ο ισχυρισμός υγείας αντιστοιχούν σε περίπου 180 θερμίδες. Δεν χρειάζεται να «πίνουμε» λάδι: ο ισχυρισμός αφορά 20 g μέσα στη συνολική διατροφή, για παράδειγμα σε σαλάτες, λαδερά και ψητά.
Για να δοκιμάσετε ένα λάδι, ρίξτε λίγο σε ένα μικρό ποτήρι και ζεστάνετέ το στις παλάμες σας. Μυρίστε και, στη συνέχεια, πάρτε μια μικρή γουλιά και αφήστε την να απλωθεί στο στόμα: προσέξτε το φρουτώδες, το πικρό και το πικάντικο. Το νέο, ακατέργαστο λάδι μπορεί να είναι ελαφρώς θολό από αιωρούμενα σωματίδια, κάτι φυσιολογικό που καθαρίζει με το χρόνο.
Συνοπτικά
- Εξαιρετικό παρθένο: οξύτητα έως 0,8%, χωρίς ελαττώματα, με φρουτώδη χαρακτήρα.
- Ο ευρωπαϊκός ισχυρισμός υγείας απαιτεί τουλάχιστον 5 mg υδροξυτυροσόλης ανά 20 g λαδιού.
- Η PREDIMED έδειξε περίπου 30% λιγότερα καρδιαγγειακά επεισόδια σε μια συνολική διατροφή, όχι από το λάδι μόνο του.
- Αγοράζουμε με ημερομηνία συγκομιδής και φυλάμε σε σκούρο δοχείο, μακριά από φως και θερμότητα.